06/02/2018

  

Lượt xem: 227

Ngày 27 tháng 2 năm 2017, Tổ chức y tế thế giới (WHO) công bố danh sách 12 chủng vi khuẩn nguy hiểm nhất với sức khỏe loài người và cần được ưu tiên nghiên cứu & phát triển kháng sinh.

Danh sách này được soạn thảo nhằm mục đích định hướng và thúc đẩy nghiên cứu, phát triển các loại thuốc kháng sinh mới, như là một phần trong nỗ lực của WHO nhằm giải quyết vấn đề kháng thuốc ngày càng tăng trên toàn cầu đối với thuốc kháng sinh. Danh sách được phát triển với sự hợp tác của Khoa bệnh nhiễm khuẩn, Đại học Tübingen, Đức, sử dụng kỹ thuật phân tích đa tiêu chuẩn dựa trên nhiều tiêu chí quan trọng được kiểm tra bởi một nhóm các chuyên gia quốc tế. Danh sách đặc biệt nhấn mạnh mối đe dọa của vi khuẩn gram âm có khả năng đề kháng với nhiều kháng sinh. Những vi khuẩn này có khả năng xây dựng cách thức mới để chống lại kháng sinh và có thể chuyển tải vật liệu di truyền cho phép các vi khuẩn khác đề kháng thuốc.

Tiến sĩ Marie-Paule Kieny, Trợ lý Tổng Giám đốc về Hệ thống và Đổi mới Y tế của WHO cho biết: “Danh sách này là một công cụ mới để đảm bảo hệ thống nghiên cứu và phát triển (R&D) đáp ứng những nhu cầu khẩn cấp về y tế cộng đồng.” “Đề kháng kháng sinh đang tăng lên, và chúng ta đang sắp hết các lựa chọn điều trị. Nếu không hành động kịp thời, chắc chắn chúng ta sẽ không phát triển đủ các thuốc kháng sinh cần thiết để phục vụ điều trị.” Danh sách của WHO được chia thành ba loại theo mức độ ưu tiên khẩn cấp của nhu cầu kháng sinh mới: nghiêm trọng, cao và trung bình.

Nhóm ưu tiên quan trọng nhất bao gồm các vi khuẩn đa kháng thuốc gây ra một mối đe dọa đặc biệt trong các bệnh viện, nhà dưỡng lão, và với những bệnh nhân cần chăm sóc đặc biệt như thở máy và đặt catheter. Nhóm này bao gồm các chủng Acinetobacter, Pseudomonas và các họ vi khuẩn đường ruột (Enterobacteriaceae, bao gồm Klebsiella, E. coli, Serratia, và Proteus). Nhóm vi khuẩn này có thể gây các nhiễm trùng nghiêm trọng và thường dẫn đến tử vong như nhiễm trùng máu và viêm phổi. Những vi khuẩn này đã đề kháng với một số lượng lớn kháng sinh, bao gồm carbapenems và cephalosporin thế hệ thứ ba – thuốc kháng sinh tốt nhất hiện có để điều trị vi khuẩn kháng nhiều loại thuốc.

Các nhóm thứ hai và thứ ba trong danh sách – mức độ ưu tiên cao và trung bình – bao gồm các chủng vi khuẩn ngày càng gia tăng kháng thuốc, gây ra các bệnh thông thường như bệnh lậu và ngộ độc thực phẩm do salmonella. Phản ứng trước danh sách này, Ông Hermann Gröhe, Bộ trưởng Bộ Y tế liên bang, Đức nói: “Chúng ta cần phát triển các kháng sinh hiệu quả cho hệ thống y tế, chúng ta sẽ cùng nhau hành động vì ngày mai khỏe mạnh hơn. Đây là danh sách toàn cầu đầu tiên của WHO về các chủng vi khuẩn nguy hiểm và là một công cụ mới quan trọng để định hướng và đảm bảo các nghiên cứu và phát triển (R&D) liên quan đến kháng sinh mới “.

Giáo sư Evelina Tacconelli, Trưởng khoa bệnh nhiễm khuẩn, Đại học Tübingen, Đức, phát biểu: “Các kháng sinh mới tập trung vào danh sách ưu tiên này sẽ giúp giảm tử vong do đề kháng trên toàn thế giới. Càng chậm trễ nghiên cứu và phát triển thuốc, càng gây ra nhiều vấn đề về sức khoẻ cộng đồng và ảnh hưởng đáng kể đến việc chăm sóc bệnh nhân.” Nghiên cứu và phát triển thuốc mới là quan trọng, nhưng mình nó không thể giải quyết vấn đề. Để giải quyết vấn đề kháng thuốc, cần phải có biện pháp phòng ngừa tốt hơn các bệnh nhiễm khuẩn và sử dụng hợp lý các kháng sinh hiện có ở người và động vật, cũng như sử dụng hợp lý các loại kháng sinh mới được phát triển trong tương lai.

Gần đây nhất, vào ngày 20 tháng 9 năm 2017, một báo cáo khác của WHO: “Các loại kháng sinh trong lâm sàng” đã được công bố. Đây là một phân tích về sự phát triển các dòng kháng sinh trong lâm sàng, bao gồm cả bệnh lao, cho thấy một sự thiếu hụt nghiêm trọng các kháng sinh mới để chống lại mối đe dọa ngày càng tăng về kháng kháng sinh. Hầu hết các thuốc hiện đang được phát triển trên lâm sàng đều chỉ là những cải tiến của các loại kháng sinh hiện có và chỉ là những giải pháp ngắn hạn. Báo cáo chỉ ra rất ít lựa chọn điều trị cho những chủng vi khuẩn đề kháng kháng sinh đã được WHO đưa vào danh sách, bao gồm bệnh lao đa kháng thuốc, căn bệnh đòi hỏi điều trị kéo dài từ 9 đến 20 tháng. Theo thống kê, mỗi năm có khoảng 250,000 người chết vì các chủng lao này, và chỉ có 52% bệnh nhân trên toàn thế giới được điều trị thành công.

Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới, phát biểu: “Đề kháng kháng sinh là một tình trạng khẩn cấp đe dọa sức khoẻ toàn cầu và sẽ gây nguy hiểm nghiêm trọng cho sự tiến bộ của y học hiện đại”, “Nhu cầu cấp bách về đầu tư cho nghiên cứu và phát triển các loại thuốc kháng kháng sinh, bao gồm cả bệnh lao, nếu không thế giới sẽ quay trở lại quá khứ với nỗi lo sợ nhiễm trùng thông thường và nguy cơ tử vong cao từ những cuộc phẫu thuật nhỏ”(2). Các chuyên gia y tế trước đây cũng đã cảnh báo rằng: kháng kháng sinh có thể gây ra mối đe dọa với toàn nhân loại lớn hơn so với ung thư. Tiến sĩ Tim Jinks, Trưởng bộ phận các bệnh nhiễm khuẩn kháng thuốc tại tổ chức y tế Wellcome Trust cho biết:  “Nếu kháng sinh mất hiệu lực, các can thiệp y tế quan trọng – bao gồm cấy ghép nội tạng, mổ lấy thai, thay khớp và hóa trị – có thể sẽ không được chỉ định thực hiện do quá nguy hiểm. Hiện tại, khoảng 700.000 trường hợp tử vong hàng năm trên thế giới do nhiễm trùng kháng thuốc, và nếu không có hành động nào, ước tính rằng số trường hợp tử vong sẽ tăng lên 10 triệu người mỗi năm vào năm 2050.”

Báo cáo liệt kê được 51 loại kháng sinh và chế phẩm sinh học mới đang được phát triển trên lâm sàng để điều trị các chủng kháng kháng sinh hàng đầu, bệnh lao và bệnh tiêu chảy nghiêm trọng do nhiễm khuẩn Clostridium. Tuy nhiên, sẽ cần thời gian để các loại thuốc này được chấp thuận và đưa ra thị trường, chưa kể đến một số loại sẽ thất bại trong quá trình thử nghiệm. Báo cáo của WHO cho biết: “Áp dụng tỷ lệ thành công và thời gian phát triển trung bình đã được thống kê trong quá khứ , có thể có khoảng 10 thuốc kháng sinh và chế phẩm sinh học mới đuộc phê duyệt trong năm năm tới”. “Những phương pháp điều trị mới này sẽ bổ sung vào kho vũ khí của nhân loại nhưng vẫn sẽ không đủ để giải quyết mối đe dọa kháng thuốc đang nổi lên”. Và hơn thế nữa, trong số tất cả các loại thuốc này, chỉ có 8 loại được WHO xem là những điều trị sáng tạo có thể tăng giá trị cho danh mục thuốc kháng sinh hiện nay. Có một sự thiếu hụt nghiêm trọng các điều trị cho vi khuẩn lao đa kháng thuốc và vi khuẩn lao kháng thuốc hiếm (multidrug M. tuberculosis và extensively resistant drug M. tuberculosis) và một số loại vi khuẩn Gram âm, bao gồm Acinetobacter và Enterobacteriaceae. Bên cạnh đó, cũng có rất ít chất kháng sinh đường uống đang được phát triển, trong khi nhưng đây là những lựa chọn thiết yếu để điều trị các bệnh nhiễm trùng thông thường ngoài bệnh viện hoặc ở những nơi không đủ điều kiện y tế.

Trước tình hình này, Tiến sĩ Suzanne Hill, Giám đốc bộ phận Thuốc thiết yếu của WHO cho biết: “Các công ty dược phẩm và các nhà nghiên cứu phải khẩn trương tập trung vào các kháng sinh mới chống lại một số loại nhiễm trùng cực kỳ nghiêm trọng có thể gây tử vong cho bệnh nhân trong vài ngày vì chúng ta không còn ai để trông cậy”.

Để chống lại mối đe doạ này, WHO và Tổ chức Drugs for Neglected Diseases Initiative (DNDi, tổ chức về cải tiến Dược phẩm cho những bệnh ít được quan tâm) đã thành lập Nhóm Đối tác phát triển và nghiên cứu kháng sinh toàn cầu (GARDP). Ngày 4 tháng 9 năm 2017, Đức, Luxembourg, Hà Lan, Nam Phi, Thụy Sĩ, Vương quốc Anh, Bắc Ailen và tổ chức Wellcome Trust đã cam kết hơn 56 triệu euro cho dự án này.

Tiến sĩ Mario Raviglione, Giám đốc Chương trình Toàn cầu về Bệnh lao của WHO, cho biết: “Nghiên cứu về thuốc điều trị lao đang bị thiếu hụt nghiêm trọng, chỉ có hai loại thuốc kháng sinh mới điều trị lao kháng thuốc được đưa vào thị trường trong hơn 70 năm qua. Nếu chúng ta muốn chấm dứt bệnh lao, cần hơn 800 triệu đô la mỗi năm để nghiên cứu các loại thuốc chống lao mới”.

Tuy nhiên, cần khẳng định lại một lần nữa, các phương pháp điều trị mới sẽ không bao giờ đủ để chống lại mối đe dọa kháng kháng sinh với tình trạng sử dụng kháng sinh như hiện nay. WHO đang làm việc với các nước và các đối tác để cải thiện công tác phòng chống và kiểm soát nhiễm khuẩn đồng thời thúc đẩy sử dụng hợp lý các kháng sinh hiện tại và tương lai. WHO cũng đang xây dựng hướng dẫn mới về việc sử dụng có hiệu quả kháng sinh trên người, động vật và trong nông nghiệp.

Theo DS Nguyễn Hải Đăng

Nguồn:

1. http://.www.who.int/mediacentre/news/releases/2017/bacteria-antibiotics-needed/en/
2. http://www.who.int/ mediacentre/news/releases/2017/running-out-antibiotics/en
3. https://www.theguardian.com/society/2017/feb/27/world-health-organisation-12-antibiotic-resistant-bacteria-threat-human-health
4. https:// www.theguardian.com/society/2017/sep/19/too-few-antibiotics-in-pipeline-to-tackle-global-drug-resistance-crisis-who-warns